Trước áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng, nhiều làng nghề truyền thống đang chủ động đổi mới phương thức sản xuất, ứng dụng các công cụ cải tiến nhằm nâng cao năng suất, ổn định chất lượng sản phẩm và mở rộng cơ hội tham gia sâu hơn vào thị trường.

Trong nhiều năm qua, các làng nghề truyền thống không chỉ góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc mà còn tạo việc làm, thu nhập cho người dân địa phương. Tuy nhiên, phần lớn cơ sở sản xuất tại làng nghề vẫn vận hành theo mô hình hộ gia đình hoặc doanh nghiệp quy mô nhỏ, với quy trình sản xuất chưa được chuẩn hóa đồng bộ. Việc bố trí mặt bằng sản xuất, sử dụng máy móc, thiết bị còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

Những hạn chế này khiến năng suất lao động chưa được phát huy tối đa, chi phí sản xuất gia tăng, đồng thời làm giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong khi đó, cùng với sự mở rộng của thị trường và yêu cầu ngày càng cao từ các chuỗi cung ứng, sản phẩm làng nghề không chỉ cần đáp ứng tiêu chí về chất lượng đồng đều mà còn phải đảm bảo tiến độ giao hàng và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp làng nghề dù có cơ hội tiếp cận các đơn hàng lớn nhưng vẫn e ngại nhận đơn do lo lắng quá tải sản xuất, khó kiểm soát chất lượng hoặc không đáp ứng được thời gian giao hàng. Đây là một trong những rào cản khiến nhiều sản phẩm làng nghề chưa thể mở rộng thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.

Công ty TNHH Dệt May Xuất khẩu Hồng Nhật đã có những thay đổi rõ rệt từ khi áp dụng công cụ Kaizen

Trong bối cảnh đó, phương pháp Kaizen được xem là một hướng tiếp cận phù hợp với điều kiện thực tế của nhiều doanh nghiệp làng nghề. Khác với những giải pháp đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, Kaizen tập trung vào các hoạt động cải tiến liên tục ngay tại hiện trường sản xuất thông qua những thay đổi nhỏ nhưng mang tính bền vững. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp từng bước nhận diện và loại bỏ lãng phí, chuẩn hóa công việc, tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Một điển hình là Công ty TNHH Dệt May Xuất khẩu Hồng Nhật, doanh nghiệp có nguồn gốc từ làng nghề Phương La - Hưng Hà (Hưng Yên), được thành lập năm 2015. Công ty chuyên sản xuất các dòng khăn mặt, khăn ăn, khăn tắm và khăn vải đa năng cao cấp từ sợi bông tự nhiên. Để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của những thị trường như Nhật Bản, doanh nghiệp liên tục đầu tư đổi mới công nghệ, trang bị dây chuyền và thiết bị hiện đại nhập khẩu từ Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh việc ứng dụng khoa học công nghệ và hiện đại hóa máy móc, Hồng Nhật còn triển khai hệ thống công cụ Kaizen nhằm cắt giảm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Sau khi thực hiện cải tiến hiện trường sản xuất và cân bằng chuyền may công nghiệp, năng suất lao động của doanh nghiệp tăng 16%. Đồng thời, thời gian thực hiện công đoạn nhặt và phân loại khăn thể thao cũng được rút ngắn 10% nhờ loại bỏ các thao tác di chuyển không cần thiết.

Tương tự, Công ty TNHH Happiness Việt Nam tại làng nghề thuộc xã Thường Tín (Hà Nội) cũng đang từng bước áp dụng Kaizen vào hoạt động sản xuất với mục tiêu trở thành thương hiệu hàng đầu Việt Nam và khu vực trong lĩnh vực chăn ga gối đệm và bông tắm.

Doanh nghiệp đã triển khai các công cụ cải tiến trong khâu dự toán, đo lường và cắt vải nhằm tối ưu hóa chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm. Theo doanh nghiệp, việc kết hợp giữa tinh thần cải tiến liên tục, ý thức của người lao động và đội ngũ quản lý cùng với công nghệ, máy móc hiện đại đã tạo nên lợi thế cạnh tranh quan trọng trong hoạt động sản xuất và xuất khẩu khăn bông.

Kết quả thực tế tại nhiều doanh nghiệp làng nghề cho thấy việc áp dụng Kaizen đã mang lại những chuyển biến tích cực. Không ít đơn vị ghi nhận năng suất lao động tăng từ 10 - 15% chỉ sau thời gian ngắn triển khai, trong khi tỷ lệ sản phẩm lỗi giảm đáng kể. Đáng chú ý, các doanh nghiệp dần xây dựng được quy trình sản xuất ổn định, nâng cao khả năng đáp ứng các đơn hàng quy mô lớn thay vì bị động như trước đây. Đây được xem là nền tảng quan trọng để các làng nghề từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển theo hướng bền vững.

Theo ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia), Kaizen không chỉ tạo ra các lợi ích hữu hình như giảm lãng phí, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất mà còn góp phần hình thành văn hóa cải tiến trong doanh nghiệp. Phương pháp này khuyến khích người lao động chủ động đề xuất các sáng kiến, dù nhỏ nhất, để từng bước hoàn thiện hoạt động sản xuất.

Có thể thấy, việc áp dụng Kaizen đang giúp nhiều doanh nghiệp làng nghề xây dựng năng lực cải tiến từ bên trong. Thay vì phụ thuộc vào các nguồn hỗ trợ bên ngoài, doanh nghiệp có thể tự phát hiện những điểm cần thay đổi và từng bước hoàn thiện hệ thống sản xuất. Khi năng suất được nâng cao, chi phí được kiểm soát và chất lượng sản phẩm ổn định hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư cho công nghệ, thiết kế sản phẩm cũng như mở rộng thị trường trong tương lai.