Giống địa lan Trần Mộng Xuân (Cymbidium lowianum) là loại hoa bản địa quý của Việt Nam, nổi bật với cánh hoa màu xanh vàng, môi đỏ, cành hoa mềm mại và số lượng hoa trên mỗi chùm có thể lên tới vài chục bông. Hiện nay, giống hoa này được trồng chủ yếu tại Lào Cai, Lai Châu và mang lại giá trị kinh tế cao cho nông dân. Tuy nhiên, sản xuất vẫn gặp khó khăn do phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên; tỷ lệ ra hoa đúng dịp Tết Nguyên đán chỉ chiếm 20-30%, phần lớn còn lại ra muộn sau Tết. Đặc biệt, thời tiết băng tuyết khắc nghiệt vào cuối năm tại vùng núi thường buộc người dân phải di chuyển cây xuống vùng thấp để chăm sóc. Trước thực tế đó, ThS. Hà Thị Thanh Nga và các cộng sự tại Viện Nghiên cứu Rau quả đã thực hiện đề tài nghiên cứu nhằm làm chủ kỹ thuật điều khiển ra hoa tại vùng đồng bằng sông Hồng, giúp giảm thiểu rủi ro thời tiết và hướng tới sản xuất hàng hóa ổn định.

Nghiên cứu đã đi sâu đánh giá tác động của các yếu tố ngoại sinh và xác định được chế độ nhiệt độ ngày/đêm từ 20-25°C/12-15°C là thích hợp nhất cho sự hình thành mầm hoa. Ở điều kiện này, mầm hoa xuất hiện sau 60 ngày xử lý với tỷ lệ cây ra mầm đạt 46,7% và số mầm hoa bình quân đạt 2,3 mầm/chậu. Đáng chú ý, kết quả thực nghiệm khẳng định chế độ che sáng không phải là yếu tố quyết định đến khả năng phân hóa mầm hoa của giống địa lan này; thậm chí ở mức che sáng từ 30-50% còn làm giảm chất lượng của cành hoa tạo ra. Những phát hiện này là cơ sở quan trọng để điều chỉnh môi trường nuôi trồng phù hợp tại vùng đồng bằng.

Trong giai đoạn phân hóa mầm hoa, nhóm nghiên cứu đã đề xuất quy trình kỹ thuật cụ thể để đạt tỷ lệ ra hoa đúng dịp Tết trên 80%. Cụ thể, khi duy trì nhiệt độ ngày/đêm ở mức 24±1°C/12±1°C và sử dụng phân bón NPK 1-2-3, tỷ lệ phân hóa mầm hoa đạt 83,3%. Đặc biệt, việc sử dụng BAP nồng độ 200ppm cho kết quả vượt trội với tỷ lệ phân hóa đạt 87,5%, số mầm hoa/chậu đạt 4,33 mầm với kích thước mầm lớn (dài 6,2cm và đường kính 1,5cm). Đối với giai đoạn phát triển cành hoa sau phân hóa, chế độ nhiệt 27±1°C / 14±1°C kết hợp phân bón NPK 1-1-1 được xác định là tối ưu, giúp cành hoa dài 108,8 cm, đạt trung bình 21,7 hoa/cành với độ bền hoa kéo dài 63 ngày. Việc bổ sung Brassinolide 0,1% nồng độ 100ppm còn giúp nâng cao chất lượng hoa rõ rệt, tăng độ bền lên 65 ngày và đường kính hoa đạt 11,35 cm.

Kết luận từ nghiên cứu khẳng định tính khả thi của việc điều khiển địa lan Trần Mộng Xuân ra hoa đúng dịp Tết tại vùng đồng bằng sông Hồng với các thông số kỹ thuật chính xác về nhiệt độ và chất điều tiết sinh trưởng. Đề tài đã hoàn thành đầy đủ các sản phẩm khoa học theo mục tiêu, bao gồm quy trình kỹ thuật đạt hiệu quả trên 80% và 2 bài báo đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam. Nhóm nghiên cứu đề nghị hội đồng khoa học nghiệm thu và cho phép triển khai sản xuất thử nghiệm các kết quả này tại vùng đồng bằng sông Hồng. Đây là bước tiến quan trọng giúp chủ động nguồn cung hoa chất lượng cao, giảm giá thành và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng lan bản địa.