Trước áp lực thất thoát nước, chi phí vận hành gia tăng và yêu cầu phát triển bền vững, nhiều doanh nghiệp ngành cấp nước đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và quản trị dữ liệu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng dịch vụ.

Nước sạch từ lâu được xem là một loại hàng hóa đặc biệt, gắn trực tiếp với đời sống dân sinh và sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, phía sau mỗi mét khối nước được cung cấp tới người dân là cả một hệ thống sản xuất, truyền tải và phân phối phức tạp, đòi hỏi chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì rất lớn.

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, nhu cầu sử dụng nước không ngừng gia tăng, các doanh nghiệp ngành nước đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Bên cạnh áp lực bảo đảm nguồn cung ổn định, doanh nghiệp còn phải giải quyết bài toán thất thoát nước, tiêu hao năng lượng, chi phí vận hành gia tăng và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng dịch vụ.

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực cấp thoát nước, chi phí điện năng hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí sản xuất nước sạch. Trong khi đó, thất thoát nước trên mạng lưới phân phối vẫn là vấn đề tồn tại ở nhiều địa phương. Điều này khiến các doanh nghiệp không chỉ đối mặt với tổn thất kinh tế mà còn gây lãng phí tài nguyên và gia tăng áp lực lên môi trường.

Trước những thách thức đó, chuyển đổi số đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp ngành nước nâng cao năng suất và tăng sức cạnh tranh. Thay vì quản lý dựa trên kinh nghiệm và các báo cáo thủ công, nhiều đơn vị đã chuyển sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu thời gian thực, cho phép giám sát toàn bộ hệ thống từ nhà máy đến mạng lưới phân phối.

Việc số hóa và tự động hóa trong vận hành và hoạt động sản xuất giúp ngành cấp nước ngày càng phát triển bền vững. Ảnh: Thạch Thảo

Bà Đoàn Thị Hà, Phó Tổng Giám đốc Khối Tự động hóa Công nghiệp của Schneider Electric Việt Nam, cho rằng ngành nước đang chịu tác động ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, áp lực giảm phát thải và yêu cầu tối ưu nguồn lực. Trong bối cảnh đó, việc số hóa và tự động hóa không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn hoạt động sản xuất mà còn hỗ trợ sử dụng hiệu quả tài nguyên và năng lượng.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam nhận định chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư phần mềm hay thiết bị hiện đại mà là sự thay đổi trong phương thức quản trị. Dữ liệu trở thành nền tảng cho mọi quyết định điều hành, từ kiểm soát thất thoát nước, dự báo nhu cầu tiêu thụ đến tối ưu vận hành hệ thống.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp cấp nước đã thu được kết quả tích cực nhờ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Tiêu biểu là Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO). Những năm gần đây, đơn vị này đã triển khai hệ thống giám sát SCADA, ứng dụng GIS trong quản lý mạng lưới cấp nước, phát triển trung tâm điều hành thông minh và từng bước thay thế đồng hồ cơ bằng đồng hồ đo nước từ xa. Các giải pháp này giúp nâng cao khả năng giám sát, phát hiện sự cố nhanh hơn và giảm tỷ lệ thất thoát nước trên mạng lưới.

Tại tỉnh Bình Dương, Công ty Cổ phần Nước - Môi trường Bình Dương (BIWASE) đã đầu tư đồng bộ các hệ thống tự động hóa trong nhà máy xử lý nước, giám sát chất lượng nước trực tuyến và quản lý vận hành bằng phần mềm chuyên dụng. Việc ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, kiểm soát chất lượng nước ổn định và tối ưu chi phí vận hành. Nhờ đó BIWASE đã trở thành doanh nghiệp hàng đầu về xử lý nước thải, môi trường, làm chủ công nghệ hiện đại, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp chứng nhận tiêu chuẩn an toàn trong nước và quốc tế.

Một ví dụ khác là Công ty Cổ phần Cấp nước Bà Rịa - Vũng Tàu (BWACO). Là một trong những doanh nghiệp ngành nước đẩy mạnh chuyển đổi số trên nhiều lĩnh vực, từ chăm sóc khách hàng, quản lý mạng lưới cấp nước đến điều hành nội bộ. Việc ứng dụng các hệ thống giám sát tự động và quản lý dữ liệu tập trung giúp doanh nghiệp theo dõi hoạt động theo thời gian thực, nâng cao hiệu quả vận hành, giảm thất thoát nước và cải thiện chất lượng dịch vụ. Theo các chuyên gia, đây là hướng đi quan trọng giúp doanh nghiệp ngành nước chuyển từ phương thức quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Tại Hà Nội, Công ty TNHH MTV Nước sạch Hà Nội cũng đang từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản lý khách hàng, giám sát chất lượng nước và vận hành hệ thống cấp nước. Việc số hóa dữ liệu giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian xử lý sự cố, nâng cao chất lượng phục vụ và tăng hiệu quả quản trị.

Chuyển đổi số trong ngành nước không chỉ nằm ở việc tự động hóa quy trình mà còn ở khả năng khai thác dữ liệu để đưa ra quyết định chính xác hơn

Ông Đỗ Phương Nam, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Nước sạch Hà Nội chia sẻ: “Công tác chuyển đổi số sẽ tiếp tục được xác định là động lực quan trọng trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Thời gian tới, Công ty sẽ tập trung xây dựng hệ thống cấp nước thông minh, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) cùng các công nghệ hiện đại vào công tác quản lý, điều hành và phục vụ khách hàng, với mục tiêu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, hướng tới xây dựng hệ sinh thái dịch vụ số hiện đại, lấy khách hàng làm trung tâm phục vụ”.

Theo các chuyên gia, lợi ích lớn nhất của chuyển đổi số trong ngành nước không chỉ nằm ở việc tự động hóa quy trình mà còn ở khả năng khai thác dữ liệu để đưa ra quyết định chính xác hơn. Khi toàn bộ hệ thống được kết nối, doanh nghiệp có thể theo dõi tình trạng vận hành theo thời gian thực, dự báo nguy cơ hỏng hóc thiết bị, xây dựng kế hoạch bảo trì dự đoán và tối ưu tiêu thụ năng lượng.

Trong dài hạn, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp ngành nước nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng dịch vụ và tăng khả năng thích ứng trước những thách thức về tài nguyên, môi trường. Chuyển đổi số vì vậy không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện cần để các doanh nghiệp ngành nước phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.