Đổi mới mô hình tăng trưởng là yêu cầu cấp thiết

Ngày 5/6, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo công bố Báo cáo Tư vấn chính sách thường niên 2026 với chủ đề "Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số".

Phát biểu khai mạc và chỉ đạo hội thảo, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đánh giá cao những đóng góp của Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN trong hoạt động nghiên cứu, phản biện và tư vấn chính sách thời gian qua.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Việt Nam đã đặt mục tiêu tăng trưởng cao từ 10%. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nhanh, bền vững và dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được xác định là những động lực cốt lõi tạo ra năng suất, năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý quá trình chuyển đổi này đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, trong giai đoạn phát triển mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là những lĩnh vực hỗ trợ mà phải trở thành nền tảng tạo ra năng suất mới, năng lực cạnh tranh mới và không gian phát triển mới cho đất nước. Đây cũng là tinh thần đã được Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và Chính phủ nhiều lần nhấn mạnh trong các chủ trương, nghị quyết và định hướng phát triển quốc gia.

Khoa học công nghệ phải trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Đặt vấn đề tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Trúc Lê, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN, cho rằng câu hỏi quan trọng hiện nay là Việt Nam sẽ dựa vào đâu để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong giai đoạn tới.

Theo ông Nguyễn Trúc Lê, khoa học và công nghệ cần thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp; đổi mới sáng tạo phải trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia; còn chuyển đổi số cần được xác lập là động lực nâng cao năng suất của toàn bộ nền kinh tế. Quan trọng hơn, các kết quả nghiên cứu, công nghệ mới và ý tưởng sáng tạo phải được chuyển hóa thành tăng trưởng, việc làm, thu nhập và chất lượng sống tốt hơn cho người dân.

Lãnh đạo Đại học Kinh tế - ĐHQGHN cho rằng, những kết quả nghiên cứu khoa học chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành các luận cứ phục vụ quản lý, hoạch định chính sách và giải quyết những vấn đề thực tiễn của nền kinh tế. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển của nhà trường, hướng tới xây dựng một đại học nghiên cứu có ảnh hưởng học thuật và tác động chính sách mạnh mẽ đối với sự phát triển của đất nước.

TS. Lưu Quốc Đạt, Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN, khi sang mô hình đặt tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo ở vị trí trung tâm, tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) sẽ đến từ quản trị hiện đại, ứng dụng công nghệ, nâng cao kỹ năng lao động, khai thác dữ liệu và khả năng học hỏi liên tục. Đồng thời, hệ số sử dụng vốn (ICOR) sẽ giảm, phản ánh hiệu quả đầu tư được cải thiện và giảm sự phụ thuộc vào việc mở rộng vốn đầu tư đơn thuần.

Việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng không đơn thuần là đưa thêm công nghệ vào hoạt động sản xuất mà là tổ chức lại toàn bộ cách thức tạo ra tăng trưởng, trong đó năng suất và giá trị gia tăng trở thành thước đo trung tâm.

Theo đề xuất của nhóm nghiên cứu, mô hình phát triển mới cần được xây dựng trên hệ sinh thái gồm 5 tầng liên kết. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo nền tảng; hệ thống đổi mới sáng tạo giữ vai trò kết nối các chủ thể; còn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo thành vòng lặp liên tục để hình thành giá trị mới.

"Khoa học công nghệ tạo ra tri thức mới; công nghệ chuyển hóa tri thức thành công cụ, quy trình và năng lực sản xuất; đổi mới sáng tạo biến tri thức và công nghệ thành giá trị kinh tế - xã hội; trong khi chuyển đổi số là quá trình tái cấu trúc quản trị, sản xuất và đổi mới dựa trên nền tảng dữ liệu", TS Lưu Quốc Đạt nói.

Nhóm nghiên cứu đề xuất thiết lập "luồng xanh thể chế" cho các dự án đổi mới sáng tạo, đồng thời áp dụng cơ chế điều hành dựa trên các chỉ số đo lường hiệu quả (KPI) nhằm bảo đảm chính sách được triển khai nhanh chóng và có thể đánh giá kết quả cụ thể.

Tại phiên thảo luận, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp cũng chỉ ra hàng loạt thách thức đang cản trở quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Trong đó có năng lực hấp thụ công nghệ còn hạn chế của doanh nghiệp, sự thiếu đồng bộ của hạ tầng số, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn, cùng những khó khăn về vốn, nhân lực và chuyển đổi số đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các ý kiến cho rằng Việt Nam cần ưu tiên đột phá về cải cách thể chế, phát triển hạ tầng số và dữ liệu quốc gia.